szukaj:  

Byliny - podstawowe informacje

 
 

Przez setki lat byliny występowały niezmiernie często w roli roślin ozdobnych. Otoczenie zarówno chłopskich chat jak i dworów pełne było maków, ostróżek i dzwonków. Dominował wówczas model, który dziś nazwalibyśmy ogrodem naturalistycznym; czyli teren zapełniony w sposób pozornie chaotyczny i przypadkowy różnorodną roślinnością.

Dopiero początek XX wieku przyniósł w tym zakresie wielkie zmiany. W Europie modne stały się podówczas ogrody uporządkowane, niemalże sterylne. Ponieważ byliny zupełnie nie wpisywały się w taki obraz, zastąpione zostały przez trawę, drzewa iglaste, oraz rośliny jednoroczne. Te ostatnie skupione na pojedynczych rabatach stanowić miały urozmaicenie dla monotonnej zieleni, niepodzielnie panującej od tego czasu w ogrodach. Taki stan rzeczy utrzymywał się niemalże przez cały wiek XX.

Ostatnie dwie dekady poprzedniego stulecia przyniosły jednak znowu modę na byliny. Obecnie mamy do czynienia z prawdziwym "rozkwitem" popularności tych roślin. Z roku na rok znajdują one coraz szerszą grupę miłośników, stale wzbogacających swoją wiedzę na ich temat. Skutkuje to różnorodnością gatunków i odmian, znajdujących swoje miejsce w coraz to nowych ogrodach. Wiele wskazuje na to, że w najbliższych latach popularność bylin wzrośnie jeszcze bardziej.

Nie ma w tym niczego nadzwyczajnego. Ogród bylinowy w porównaniu do monotonii ogrodów, w których dominują trawa i iglaki charakteryzuje się wręcz bajeczną różnorodnością. Gatunków i odmian bylin jest tak wiele, a różnice między nimi tak znaczne, że niemożliwe jest uzyskanie dwa razy takiego samego rezultatu. Dodatkowo oblicze ogrodu obsadzonego bylinami zmienia się wraz ze zmianami pór roku. To samo miejsce na rabacie czy skalniaku będzie wyglądało różnie w zależności od tego czy obserwować je będziemy wczesną wiosną, latem czy późną jesienią. Odpowiednio dobrane rośliny mogą cieszyć nasze zmysły od marca do października.


Mimo niewątpliwych zalet, jakimi charakteryzują się byliny, wiele osób ciągle nie dysponuje nawet podstawowymi informacjami na ich temat. Stosunkowo często spotkać się można z błędnym określaniem tych roślin mianem skalniaków, gdy tymczasem skalniak jest jednym z możliwych zastosowań roślin tej grupy. Niejedna osoba od lat sadząca w swoim ogrodzie ostróżki, floksy i rojniki w ogóle nie zdaje sobie sprawy, że uprawia byliny.

Czym więc są owe byliny, jakie cechy pozwalają zakwalifikować daną roślinę do bylin, a jakie na przykład do krzewów? Okazuje się, że odpowiedź na te pytania wcale nie jest tak jednoznaczna, jak by się tego można było spodziewać. Generalnie byliny zalicza się do polikarpicznych roślin zielnych zimujących w gruncie. Rośliny zielne to takie, które wytwarzają niezdrewniałe, soczyste łodygi nadziemne. Drugim warunkiem pozwalającym uznać daną roślinę za zielną jest obumieranie jej nadziemnych części na zimę. Rośliny polikarpiczne natomiast, to takie, które wiele razy w ciągu swego życia przechodzą przez stadia rozwoju generatywnego.

Byliny zawdzięczają swą długowieczność pędom, które mając charakter monokarpiczny (zdolne są do przeżycia tylko jednego okresu wegetacyjnego) każdego roku tworzą się na nowo u nasady pędów kwiatowych lub na trwałych organach podziemnych. Tak, więc o ile na tych samych pędach drzew i krzewów, co roku pojawiają się kwiaty i owoce, to w przypadku bylin po okresie kwitnienia i owocowania, pęd ulega zupełnemu obumarciu, by w następnym roku zostać zastąpionym przez inny, na nowo kwitnący i owocujący.

W praktyce, każda z trzech wymienionych cech dystynktywnych bylin; czyli: długowieczność, zielność oraz zdolność do przezimowania w gruncie, nie jest bezdyskusyjna i wymaga dookreślenia. Mimo iż zdecydowana większość bylin to rośliny faktycznie wieloletnie, to w praktyce ogrodniczej za byliny uważa się gatunki pośrednie pomiędzy roślinami dwuletnimi a wielosezonowymi, a nawet niektóre gatunki bardzo nietrwałe, ale za to mające właściwości samoodnawiania się. Przykładem takiej rośliny niech będzie Gailardia.

Takie same wątpliwości dotyczą zielnego charakteru bylin. Otóż do bylin zalicza się również niektóre gatunki krzewinek i podkrzewów, czyli roślin znajdujących się na pograniczu roślin zielnych i drzewiastych. Jako przykład takiej właśnie rośliny podać można chociażby Gaultherie lub Vinca minor.

Także odporność na zimowe mrozy nie musi być bezwyjątkowa i absolutna. Część bylin, zwłaszcza tych pochodzących z cieplejszych rejonów kuli ziemskiej, może mieć spore problemy z przetrwaniem zimy w takich krajach jak Polska. Szczególnie, gdy jest ona mroźna, długa i bezśnieżna. Producenci i dystrybutorzy zdając sobie z tego sprawę ograniczają do minimum produkcję i obrót roślinami szczególnie wrażliwymi na niskie temperatury. Sprawia to, że zdecydowana większość bylin dostępnych tak w ofercie naszej szkółki, jak i w ogóle na polskim rynku, to rośliny dobrze znoszące polską zimę. Tylko niewielki ich odsetek wymagać może specjalnego traktowania, sprowadzającego się za zwyczaj do przykrycie ich na zimę cienką warstwą gałęzi, czy przysypania torfem.


Skoro już wiemy, co to są byliny, spróbujmy odpowiedzieć sobie na pytanie, do czego można je wykorzystać. Zastosowań bylin jest naprawdę wiele. W tym miejscu chcieliśmy przedstawić Państwu jedynie najpopularniejsze z nich. Dzieląc byliny ze względu na możliwe zastosowania wyodrębnić można następujące grupy roślin: byliny rabatowe, byliny do ogrodów skalnych, byliny okrywowo-zadarniające, byliny nadwodne, byliny do ogrodów naturalistycznych, byliny nadające się na kwiaty cięte oraz te, z których można tworzyć suche bukiety.


Rabaty, to najpopularniejszy sposób wykorzystania bylin, z jakim możemy się zetknąć na działkach i w przydomowych ogrodach. Rabata, to wyodrębniona przestrzeń obsadzona bylinami. Może mieć ona kształt regularnego prostokąta (umieszczonego na przykład równolegle do ogrodowej ścieżki), bądź posiadać zupełnie nieregularne kształty.

Umiejscowienie rabat w ogrodzie lub na działce bywa bardzo różne. Zazwyczaj jednak, nie umieszcza się jej na środku. Najczęściej zgrupowane w ten sposób byliny sadzi się przy ścianie domu lub altany, albo pod płotem. Uzyskujemy w ten sposób nie tylko naturalne podparcie dla wyższych roślin, ale także jednorodne tło dla pozostałych bylin. Szczególnie ciekawe efekty uzyskuje się, gdy tłem tym jest ceglana ściana, lub pokryty zielonym pnączem płot. Bylinami podsadzać można nasadzenia krzew i krzewów, wykorzystując przy tym cień stworzony przez te rośliny. Na rabatach sadzi się najczęściej od kilku do kilkunastu roślin tego samego gatunku, w celu stworzenia jednolitej barwnej plamy.

Aby osiągnąć zadawalający efekt, przy projektowaniu rabat, należy pamiętać o kilku prostych zasadach. Dobierając rośliny do obsadzenia, brać trzeba pod uwagę warunki, w których przyjdzie im żyć. Przykładowo, jeśli rabata znajdować ma się po południowej stronie budynku, bądź wyższego murku, nie należy sadzić w tym miejscu roślin cieniolubnych, gdyż przez dłuższą część dnia wystawione będą na działanie promieni słonecznych. Uważać trzeba, aby rośliny wyższe nie zasłaniały roślin niższych. Pamiętać należy również o tym, że niektóre rośliny są bardziej ekspansywne od innych i w związku z tym potrzebują znacznie większej przestrzeni. Następna kwestia dotyczy kolorów. Byliny powinny być tak umiejscowione, aby kolory ich kwiatów i liści tworzyły spójną i harmonijną całość. Ostatnie zagadnienie, na które pragniemy zwrócić Państwa uwagę może nastręczać największych trudności. Otóż optymalna rabata, to taka, która prezentuje się atrakcyjnie od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Choć nie jest to łatwe, dobierając rośliny w odpowiedni sposób, sprawić można, że niemalże przez cały ten czas będziemy mogli cieszyć się kwiecistą rabatą bylinową.


Ogród naturalistyczny, to koncepcja przeżywająca ostatnio swój renesans. Jest tak najpewniej dlatego, że mieści się on w granicach modnego ostatnio powrotu do natury. Ogród naturalistyczny to takie kompozycje bylinowe, które przywodzą na myśl dzikie łąki lub równie nietknięte ludzką ręką leśne polany. Dotychczas tego typu nasadzenia spotkać można było jedynie w dużych parkach i ogrodach botanicznych. Obecnie urządza się w ten sposób także przydomowe ogródki, działki rekreacyjne, a nawet ogrody działkowe.

Zerwanie z ogrodową sztampą, oraz pozostawanie w zgodzie z naturą to nie jedyne zalety tego typu obsadzeń. Odpowiednie dobranie roślin pozwoli nam znacznie ograniczyć nakłady pracy, gdyż rośliny w ogrodzie naturalistycznym "rosną same" i wymagają bardzo niewielu zabiegów pielęgnacyjnych. Aby tak się stało musimy spełnić jedynie kilka warunków. Przede wszystkim do obsadzenia należy wybrać rośliny o wymaganiach możliwie najbardziej zbliżonych do stanowiska, na którym chcemy je umieścić. Głównie chodzi tu o glebę oraz o nasłonecznienie. Gdy już umieścimy specjalnie dobrane byliny w przeznaczonym dla nich miejscu, należy przez jakiś czas sprawdzać, czy nie są one zagłuszane przez rosnące tam chwasty.


Byliny świetnie nadają się do obsadzania obrzeży wód, niezależnie od tego czy są to zbiorniki naturalne; jak jeziora i rzeczki, czy małe ogrodowe oczka wodne. W tym drugim przypadku pozwalają dodatkowo zredukować wrażenie sztuczności i wkomponować je w krajobraz ogrodu. Do obsadzania zbiorników wodnych najlepiej nadają się oczywiście rośliny kojarzone z tym środowiskiem. W bezpośrednim sąsiedztwie wody sadzić można również byliny nie występujące w naturze w okolicach zbiorników wodnych, za to wymagające dużej wilgoci.


Bardzo popularnym sposobem na wykorzystanie bylin w ogrodowych nasadzeniach są tak zwane skalniaki. Skalniak, nazywany również ogrodem skalnym to obsadzone bylinami kamienie, skały, murki, tarasy oraz skarpy. Jest on tym piękniejszy, im wierniej naśladuje naturę. Jako, że pierwowzorem dla tego typu nasadzeń są śródziemnomorskie ogrody, rośliny najchętniej wykorzystywane na skalniakach pochodzą właśnie z tamtych rejonów. Gama niskich, lubiących słońce i niewymagających bylin jest bardzo szeroka, tak więc każdy z pewnością znajdzie wśród nich coś dla siebie.


Osobną grupę stanowią byliny okrywowo-zadarniające. Mogą okazać się nieocenione wtedy, gdy chcemy zagospodarować większą przestrzeń ogrodu, a z różnych względów nie planujemy siać tam trawy. Rośliny okrywowo-zadarniające mają też tę zaletę, że skutecznie hamują rozwój chwastów. Zawdzięczają to swemu ekspansywnemu charakterowi, który trzeba uwzględnić przy wynajdywaniu dla nich miejsca.


Pewna grupa bylin, sadzonych zarówno na rabatach, w ogrodach naturalistycznych, jak i wykorzystywana do zadarniania, posłużyć może również jako materiał na kwiat cięty. Są to szczególnie wdzięczne rośliny, gdyż cieszą nasze oko nie tylko w ogrodzie czy na działce, ale również pięknie prezentują się w domowym wazonie. Dodatkowo niektóre z nich bardzo łatwo można zasuszyć, wydłużając ich żywot o długie miesiące.


Wszystkich tych, którzy chcieli by pogłębić swoją wiedzę o bylinach, zachęcamy do sięgnięcia po stosowną literaturę. Na rynku księgarskim znaleźć można bardzo wiele pozycji tego rodzaju. Poniżej przedstawiamy ważniejsze tytuły, z których sami korzystaliśmy tworząc tę witrynę. Szczególnie pomocne w naszej pracy, a przez to zasługujące naszym zdaniem na szczególną rekomendację, okazały się książki Pana Eugeniusza Radziula, Pana Jacka Marcinkowskiego oraz Pana Aleksandra Łukasiewicza.

 
Callauch Rolf (1998), Gewűrz-und Heikräuter, Eugen Ulmer GmbH & Co., Valagarina
 

Chojnowska Ewa (2000), Ozdobne krzewy i pnącza, Krajowa Rada Polskiego Związku Działkowców, Toruń
 

Grabowska Beata, Kubala Tomasz (2005), Byliny rabatowe, Officina Botanica, Kraków
 

Grabowska Beata, Kubala Tomasz (2005), Byliny w ogrodzie skalnym, Officina Botanica, Kraków
 

Haber Zbigniew (1989), Trawy rabatowe dla naszych parków i ogrodów, Oficyna Wydawnicza Atena, Poznań
 

Hensel Wolfgang (2001), Rośliny Alp Rozpoznawać-Podziwiać-Chronić, Bauer-Weltbild Media Sp. z o.o., Banska Bystrica
 

Hertle Bernd, Kiermeier Peter, Nickig Marion (1994), Kwiaty ogrodów najpiękniej kwitnące...., Oficyna Wydawnicza Delta W-Z, Słowacja
 

Łukasiewicz Aleksander (2003), Rośliny okrywowe, PWRiL, Poznań
 

Marcinkowski Jacek (2002), Byliny ogrodowe - produkcja i zastosowanie, PWRiL, Opole
 

Marosz Adam (2003), Ogród skalny, Wydawnictwo Działkowiec, Kraków
 

Mika Barbara (1998), Uroki bylin na działce i w ogrodzie, Polski Związek Działkowców Krajowa Rada, Bydgoszcz
 

Phillips Roger, Rix Martyn (1992) Stauden in Garten und Natur Deutschsprachige Ausgabe bei Droemersche Verlagsanstalt, Singapur
 

Radziul Eugeniusz (1995), Skalniaki, PWRiL, Szczecin
 

Radziul Eugeniusz (1998), Skalniaki, PWRiL, Kraków
 

Radziul Eugeniusz (2002), Byliny, PWRiL, Inowrocław
 

Richter Martina Eva (1999), Rośliny do ogródka skalnego, Multico, Republika Czeska
 

Szafer Władysław, Kulczyński Stanisław, Pawłowski Bogumił (1953), Rośliny Polskie, PWN, Bydgoszcz
 

Zaraś-Januszkiewicz Ewa (2005) Zamiast trawnika, Wydawnictwo Działkowiec, Opole
 
góra
 Copyright © 2014 Szkółka Bylin "Dobrepole". Wszelkie prawa zastrzeżone.